Pomorska zbirka

Položaj Perasta prirodno je uslovljavao ono čime će se stanovnici baviti, tako se u XIII vijeku pominju brodograditelji, bačvari, krečari, ciglari i kamenari.

Najstariji sačuvani arhivski dokument o gradnji brodova potiče iz 1336. godine. Kopiju ovog dokumenta posjetioci mogu vidjeti u prizemlju palate gdje je smještena pomorska zbirka. Ovim dokumentom Peraštanima je zabranjeno da grade brodove tipa skaba ili gondola. Mogli su da grade ili opravljaju manje brodove – jedrenjake londre.

Jedrenjaci koje su Peraštani gradili i na njima plovili odraz su njihove vještine gradnje. Na nekoliko škverova izgrađivani su razni modeli jedrenjaka. Uz pomoć navigacionih instrumenata i dobre brodske opreme plovili su i stizali do udaljenih krajeva učestvujući u mnogim pomorskim bitkama.

Početkom XVI vijeka Perast je imao 60 brodova od 100 do 800 stara (1 star – oko 60 kg). Za gradnju brodova od 2 000 stara Peraštani su dobili dozvolu 1502. godine, a kapetan Krile Zmajević 1576. godine dobija dozvolu za gradnju broda od 3 000 stara.

Pomorska zbirka - Muzej grada Perasta

U XVII vijeku Peraštani su bili komandanti na 23 venecijanske nave i 2 korvete. Nakon oslobođenja Herceg Novog od Turaka (krajem XVII vijeka) počinje slava bokeljskog pomorstva (brodarstva). Naravno kako je to i prirodno, Peraštani nisu samo gradili nego su i gubili brodove – tako su u periodu od XVII do polovine XVIII vijeka izgubili 100 brodova.

Tokom 1797. godine Perast ima 72 patentirana broda duge plovidbe od 2 000 do 8 000 stara, a brodovi su bili opremljeni sa 12-20 topova.

Pored odbrane teritorije Mletačke republike pod kojom su bili, Peraštani su uživali čast da budu gonfalonijeri, čuvari ratne venecijanske zastave na brodu. Uslijed svoje vještine i odanosti dobijali su velike privilegije od Mletačkog senata, pa je u XVII i XVIII vijeku Perast bio poznat kao gnijezdo pomoraca, centar pomorstva i pomorske trgovine. Ovaj period je poznat i kao zlatno doba Perasta. Vrijeme punog zamaha pomorske trgovine doprinijelo je ekonomskom i kulturnom usponu Perasta.

Članovi porodica Visković, Balović, Martinović, Bujović, Zmajević, Bronza, Brajković, Mazarović, Širović i Smekja zaslužni su za slavu i značaj svoga grada u pomenutim vjekovima otud zaslužuju posebno mjesto u postavci Muzeja.

Kao vrsni pomorci, poznavaoci teorijskog i praktičnog dijela vještine plovidbe bili su poznati nadaleko. Najveća potvrda ukazana je 1698. godine kada Marko Martinović uči ruske boljare pomorstvu – od tada se ovaj datum uzima za početak pomorskog školstva kod nas (do tada su se razvijali povremeni privatni oblici pomorskog školstva koje je dalo velike pedagoge i veoma cijenjene pomorce).

Pomorska zbirka kroz modele jedrenjaka, navigacione instrumente (sekstante, oktante, kompas), kartografiju (portolane i pomorske karte), brodsku opremu i upotrebne predmete (durbin, brodske i signalne topove, fenjere, brodske satove, buceo za barku, mornarske škrinje, samovar) prikazuje razvoj pomorstva. Pored navedenog, zbirka obuhvata i opremu za barke i ribarski pribor.

Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla
Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla
Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla
Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla Muzeji Kotor - Crkva sv. Pavla
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti
Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti Muzeji Kotor - Galerija solidarnosti

Modeli jedrenjaka u Muzeju grada Perasta su karaka, galija, mala nava iz XX vijeka, stari tip jedrenjaka tipa brigantin koji se pojavljuje u prvoj polovini XIX vijeka, model jedrenjaka Adriana kapetana Bratičevića iz XX vijeka, model školskog broda Vila Velebita na kojem su mnogi kapetani iz Boke bili kadeti za vrijeme Kraljevine Jugoslavije kao i polumodel parobroda Perast sa brodskim peljarom iz XX vijeka.

Olujni kompas iz XIX vijeka koji je konstruisao Frano Visković nalazi se u stalnoj postavci. U posebnom kućištu nalazi se kardanskim sistemom ogibljeni magnetski kompas kako bi se spriječio uticaj valjanja broda na ispravnost pokazivanja magnetske igle. Kapetan Frano Visković patentirao je, uz olujni kompas, još dvije pomorske sprave: ciklonograf-spravu za grafičko prikazivanje ciklona i dromoskopijum-spravu za pretvaranje pravog kursa u kompasni i obrnuto.

Među topovima se nalaze: dva signalna brodska topa tipa taras iz XV vijeka i dva brodska topa sa broda “San Giorgio” iz XVII vijeka. Godine 1676. Mlečani poklanjaju top falkonet Peraštanima. Služio je za obuku te je poznat kao školski top. Posjetioci su u prilici da ga vide u stalnoj postavci Muzeja grada Perasta.

Pomorsku zbirku Muzeja grada Perasta čine još i dva sidra (kraj XIX – početak XX vijeka) od kojih je jedno admiralsko sidro koje je izvađeno iz mora pred Perastom. Admiralsko sidro sastoji se od struka, krune, krakova, lopata, pandže, klade s jabukama i škopca (tj. spojne karike) i težine je oko 1 000 kg.

Oktant iz XVIII vijeka i dva sekstanta (iz XVIII i XX vijeka), koji su u sklopu navigacionih instrumenata, služili su za određivanje položaja na moru. Kompas iz XVII vijeka služio je za određivanje strana svijeta. Barometar iz XIX vijeka je instrument za mjerenje vazdušnog pritiska. Durbini potiču iz XIX vijeka. Brodski samovar je iz XIX vijeka. Fenjer sa broda “Castore”, kojim je zapovjedao kapetan Nikola Balović, a koji je potonuo pred Perastom, je iz XIX vijeka. Brodski satovi su iz XIX vijeka.

Pomorske karte bile su od velike pomoći pomorcima i pomorskim trgovcima radi lakše orijentacije na moru. U ekspoziciji su izložene karte Sredozemnog mora, Jadranske obale, obale Francuske, Portugalije i Španije, karta Atlantskog okeana i La Manša iz XVIII vijeka.

Pad Mletačke republike 1797. godine i era parobroda (XIX i XX vijek) zauvijek su promijenili sliku i život Peraštana. Nakon dolaska Napoleona krajem XVIII vijeka trgovina je zajedno sa pomorstvom pala na najniže grane.

Zaostavština koju je naslijedio Muzej grada Perasta ostala je da još dugi niz godina svjedoči o pomorskom Perastu, istoriji, tradiciji, običajima i načinu života, a svaki predmet je živi dokument i izvor putem kojeg možemo čitati stranice iz naše slavne prošlosti.

Detaljnije: Muzej grada Perasta – vodič (pdf)